|
13.03.2010 16:05
 Ռուզան Խաչատրյան
«Ռադիոլուր»
Բրիտանական Լոնդոն եւ Բրիսթոլ քաղաքներում բացվել ու մինչեւ մայիսի 9-ը շարունակվելու է «Փարաջանով-2010» կինոփառատոնը: Փառատոնային ծանուցումը նրան անվանում է 20-րդ դարի համաշխարհային կինոարվեստի մեծագույն վարպետներից մեկը, որին մյուս լեգենդար կինոգործիչները՝ Ֆելինին, Անտոնիոնին, Տարկովսկին թագադրել են այնպիսի տիտղոսներով, ինչպիսիք են՝ հանճար, կախարդ, մաեստրո...Բրիտանական հեղինակավոր պարբերականների մշակութային մեկնաբանները՝ փառատոնի առիթով, այս օրերին ավելի ու ավելի հաճախ են անդրադառնում Սերգեյ Փարաջանովին:
Հայրենի խորհրդային երկրում ՝ ավելի շատ քրեական հալածանք, արգելք, իսկ աշխարհում՝ անհաշվելի մրցանակներ... Այդ թվում՝ Բրիտանական ակադեմիայի մրցանակ՝ «Մոռացված նախնիների ստվերները» ֆիլմի համար, բայց գրեթե անհայտ արվեստագետ Բրիտանիայի միացյալ թագավորությունում: Այնպես որ, փառատոնի կազմակերպիչները հույս ունեն, որ երկրում առաջին անգամ Փարաջանովի ֆիլմերի եւ արվեստի ամբողջական ցուցադրությամբ, կլրացնեն այդ բացը: Ֆիլմերի ցուցադրությունը զուգահեռվելու է լուսանկարների ցուցահանդեսով, ժամանակակից արվեստի ինստալյացիաներով, սիմպոզիումներով, համերգներով...Իրադարձություններից մեկն էլ նախատեսված է Ս.Եղիշե հայկական եկեղեցում:
«Սոցռեալիզմից հրաժարվելուց հետո՝ 1964թվականից մինչեւ իր մահը՝ 1990թվականը, Սերգեյ Փարաջանովն ստեղծել է աշխարհում երբեւէ եղած ֆիլմերի մեջ չորս ամենագեղեցիկները», բրիտանական «Գարդիան» թերթում գրում է կինոմեկնաբան Էլիֆ Բաթումանը:
Չորս ֆիլմ, իսկ արանքում՝ բանտարկություն, աքսոր, ստեղծագործական խոչընդոտներ:
«Ազգությամբ հայ Փարաջանովը ծնվել է 1924-ին, Սովետական Վրաստանում: Նրա մայրը շատ արտիստիկ կին էր, որն ընկերների հետ ներկայացումներ սարքելու համար կարող էր իրեն զարդարել տոնածառի խաղալիքներով կամ վարագույրներով», գրում է հեղինակը:
«Մաքուր փարաջանովյան» առաջին ֆիլմը մեկնաբանը համարում է 1964-ին Կիեւում նկարահանած «Մոռացված նախնիների ստվերները»: Դա նրան հռչակ բերեց, ասում է՝ հիշելով, որ Փարաջանովը թույլ չտվեց կրկնօրինակել ֆիլմը, որը բնօրինակով հնչում է Կարպատների ուկրաինական բարբառով:
«Ստվերները» Փարաջանովի ֆիլմերի մեջ միակն է, որը դեպքերի ընթացիկ սյուժե ունի: 1969-ին Սայաթ Նովայի մասին նկարահանած ֆիլմի առիթով արդեն՝ կամ պիտի ասես՝ սյուժե չունի, կամ՝ սյուժեն խորհրդանշային է: Միակ շոշափելի սյուժետային դրվագն այստեղ, ըստ մեկնաբանի, վանականի եւ ծերունու հայտնությունն է ֆիլմում, «որը նման է փորքիկ նկարազարդման՝ սֆինքսի արձանի վրա»:
Չնայած Փարաջանովը ութ տարով մեծ էր Անդրեյ Տարկովսկուց, երիտասարդ ռեժիսորին բնորոշում էր, որպես իր ուսուցիչը, վարպետը: Եվ «Նռան գույնը» հստակորեն համեմատելի է Տարկովսկու 1966-ին նկարահանած «Անդրեյ Ռուբլյովի» հետ:
«Նռան գույնը» 15 տարիների ընթացքում Փարաջանովի նկարահանած միակ ֆիլմն էր: 1973-ին հինգ տարով խստացված ռեժիմի ճամբար ուղարկվեց, որտեղ նրա պարտականությունը տոպրակներ կարելն էր: Պատժի կրումից մեկ տարի շուտ` 1977-ին ազատ արձակվեց: Թույլ չտվեցին աշխատել: Թբիլիսիում էր ապրում, չքավոր կյանքով: Տարկովսկին նրան մատանի տվեց` գրավ դնելու, Փարաջանովը որոշեց պահել ի հիշատակ իրենց մեծ բարեկամության:
Հետո վերջապես վերադարձավ կինոստուդիա, եւ 1984-ին նկարեց «Սուրամի ամրոցի լեգենդը», իսկ 1988-ին` « Աշուղ Քերիբը»: Այս երկու վերջին ֆիլմերը համարվել են միաժամանակ` թե պարզունակ, թե բարդ:
«Աշուղ Քերիբը» Փարաջանովի միակ ֆիլմն է, որը երջանիկ ավարտ ունի: Սիրեցյալները միանում են, եւ ճերմակ աղավնին թեւածում է ուղիղ տեսախցիկի առջեւով՝ ներկայացնելով Անդրեյ Տարկովսկուն, որին էլ ֆիլմը նվիրված է:
«Բայց ինձ համար, «Գարդիանում» գրում է մեկնաբան Էլիֆ Բաթումանը, փարաջանովյան երեւակայության գլուխգործոցը «Նռան գույնի» վերջին դրվագն է, որում գետնին պառկած սպիտակազգեստ պոետին մահն այցելում է կենդանի ճտերի տեղատարափի տեսքով»:
Ի դեպ, եթե կարելի է հաշվել, որ դերասանուհի Սոֆիկո Ճիարուլեին այս ֆիլմում խաղում է 6 դեր՝ թե բանաստեղծի, թե նրա սիրեցյալի կերպարներով, ապա դժվար թե հնարավոր լինի հաշվել Սերգեյ Փարաջանովի կատարած դերերը. ռեժիսոր, սցենարիստ, խմբագիր, խորեոգրաֆ, կոստյումների ձեւավորող, ընդհանուր ձեւավորող, դեկորատոր, տեսախցիկի շարժում...
!
Լրատվությունը արտատպելու կամ օգտագործելու դեպքում հղումը Հայաստանի Հանրային Ռադիոյին պարտադիր է:
Տպելու տարբերակ
Վերադառնալ
|
